Tuyên Quang triển khai Nghị quyết số 24-NQ/TW và Kết luận số 65-KL/TW: Những chuyển biến trong công tác dân tộc, chính sách dân tộc

Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 12/03/2003 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX về công tác dân tộc và Kết luận số 65-KL/TW ngày 30/10/2019 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW đã tạo cơ sở chính trị quan trọng để công tác dân tộc được xác định là một bộ phận hữu cơ trong chiến lược phát triển đất nước. Qua hơn 20 năm thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW, Tuyên Quang đã có những chuyển biến toàn diện trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Trong các năm vừa qua công tác dân tộc luôn nhận được sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp, thường xuyên của cấp ủy, chính quyền các cấp. Ngay sau khi Nghị quyết số 24-NQ/TW và Kết luận số 65-KL/TW được ban hành, tỉnh đã chủ động cụ thể hóa thành các chương trình, kế hoạch và nhiệm vụ phù hợp với điều kiện thực tiễn; gắn công tác dân tộc với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới, bảo đảm quốc phòng, an ninh và xây dựng hệ thống chính trị.

Trong quá trình thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, công tác dân tộc tiếp tục được đặt trong tổng thể nhiệm vụ phát triển của tỉnh. Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Kế hoạch số 170-KH/TU ngày 21/7/2026 để tiếp tục triển khai Kết luận số 65-KL/TW, thể hiện sự nhất quán trong quan điểm: Ưu tiên tập trung nguồn lực đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số và miền núi; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thực hiện tốt chính sách an sinh xã hội, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc, nâng cao đời sống của nhân dân các dân tộc trên địa bàn tỉnh.

Hiệu quả của sự lãnh đạo là những thay đổi nhìn thấy được trong đời sống của người dân.

Giai đoạn 2019–2026, tổng kế hoạch vốn đầu tư phát triển bố trí đầu tư, hỗ trợ cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số là 46.927.625 triệu đồng. Từ nguồn vốn được giao thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; các nguồn lực giảm nghèo và đầu tư hạ tầng được huy động, lồng ghép đã tạo thêm điều kiện để đầu tư vào những nơi khó khăn nhất. Tỷ lệ hộ nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số giảm bình quân trên 4%/năm. 

Trong các giai đoạn trước, trở ngại lớn của nhiều thôn, bản là giao thông cách trở, thiếu hạ tầng thiết yếu và hạn chế khả năng tiếp cận dịch vụ, thì đến nay diện mạo vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã có nhiều thay đổi. Tỷ lệ xã có đường đến trung tâm được cứng hóa đạt 100%. Hệ thống điện, thủy lợi, nước sinh hoạt, trường học, cơ sở y tế, nhà văn hóa và hạ tầng thông tin từng bước được đầu tư, hoàn thiện.

Ý nghĩa của những công trình ấy không chỉ nằm ở giá trị xây dựng. Một con đường được mở đến thôn bản cũng đồng nghĩa với việc nông sản có thêm cơ hội đến thị trường; trẻ em đi học thuận lợi; người dân tiếp cận cơ sở y tế dễ dàng; hàng hóa, vật tư sản xuất lưu thông nhanh hơn. Một công trình nước sinh hoạt không chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt mà còn góp phần nâng cao sức khỏe, chất lượng cuộc sống. Hạ tầng số được mở rộng không chỉ giúp người dân tiếp cận thông tin mà còn mở ra khả năng tiếp cận dịch vụ công, tri thức, thương mại điện tử và những phương thức sản xuất, kinh doanh mới.

Không chỉ hỗ trợ giảm nghèo, mà tạo nền tảng để người dân tự phát triển

Một chuyển biến có ý nghĩa sâu sắc trong thực hiện chính sách dân tộc là tư duy phát triển từng bước chuyển từ hỗ trợ để giảm khó khăn sang đầu tư tạo năng lực phát triển.

Các chương trình, chính sách ngày càng chú trọng hỗ trợ phát triển sản xuất, chuyển đổi cơ cấu kinh tế, tạo việc làm, nâng cao thu nhập, phát triển kinh tế hợp tác và liên kết sản xuất - tiêu thụ theo chuỗi giá trị. Đây chính là cách tiếp cận để đồng bào không chỉ thoát nghèo mà có điều kiện vươn lên làm giàu chính đáng trên chính quê hương mình.

Việc chuyển đổi cơ cấu sản xuất tại những vùng có điều kiện phù hợp đã đem lại hiệu quả rõ nét. Tại Tuyên Quang, giai đoạn 2021-2025 đã chuyển đổi 2.679,5 ha đất trồng lúa sang các loại cây trồng có hiệu quả kinh tế cao hơn, góp phần nâng thu nhập từ 1,5 đến 3,5 lần so với trước. Sau sáp nhập, tỉnh có khoảng 28.000 ha chè và trên 8.500 ha cam, tạo dư địa lớn để phát triển nông nghiệp hàng hóa, chế biến, xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường.

Đáng chú ý, hiệu quả của chính sách đang được mở rộng từ từng hộ gia đình sang cộng đồng và các tổ chức kinh tế. Toàn tỉnh có 849 hợp tác xã nông nghiệp với 9.285 thành viên; nhiều dự án hỗ trợ phát triển sản xuất được triển khai theo chuỗi giá trị và theo cộng đồng, góp phần đưa người dân từ vị trí “đối tượng thụ hưởng” trở thành chủ thể trực tiếp của quá trình phát triển.

Đây là thay đổi có ý nghĩa căn bản. Bởi giảm nghèo bền vững không thể chỉ dựa vào hỗ trợ trực tiếp, mà phải tạo được sinh kế ổn định, nâng năng lực sản xuất, mở rộng thị trường và giúp người dân có khả năng tự tạo ra thu nhập. Khi người dân có sinh kế, có việc làm, có đường giao thông, có điện, nước, trường học, cơ sở y tế và khả năng tiếp cận thị trường, thì hiệu quả của công tác dân tộc được chuyển hóa thành năng lực phát triển lâu dài của cả cộng đồng.

Đời sống vật chất nâng lên gắn với chất lượng cuộc sống được cải thiện

Hiệu quả của công tác dân tộc còn được thể hiện trên những lĩnh vực trực tiếp quyết định chất lượng cuộc sống của người dân.

Trong giáo dục, việc đầu tư cơ sở vật chất, duy trì mạng lưới trường lớp và thực hiện các chính sách hỗ trợ học sinh đã góp phần bảo đảm cơ hội học tập cho trẻ em vùng dân tộc thiểu số và miền núi. Tỷ lệ học sinh đi học đạt mức cao, tạo nền tảng quan trọng để thế hệ trẻ có điều kiện tiếp cận tri thức, học nghề và tham gia ngày càng sâu hơn vào thị trường lao động.

Trong y tế và an sinh xã hội, việc mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, bảo hiểm y tế, chăm sóc sức khỏe, nước sạch, nhà ở và các chính sách an sinh đã góp phần giảm bớt những yếu tố dễ làm tái nghèo. Chính sách dân tộc vì vậy không chỉ hướng đến “đủ ăn, đủ mặc”, mà ngày càng hướng tới một cuộc sống an toàn hơn, khỏe mạnh hơn, có cơ hội học tập và phát triển tốt hơn.

Cùng với đó, bản sắc văn hóa các dân tộc được quan tâm bảo tồn và phát huy. Văn hóa không còn chỉ được nhìn nhận như một giá trị cần gìn giữ mà ngày càng được đặt trong mối quan hệ với phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái, sản phẩm đặc trưng và sinh kế của người dân. Đây là hướng đi có khả năng biến những giá trị văn hóa, cảnh quan và tri thức bản địa thành nguồn lực phát triển mới, đồng thời giữ gìn bản sắc trong quá trình hội nhập.

Công tác dân tộc góp phần củng cố “thế trận lòng dân”

Một hiệu quả quan trọng khác, có ý nghĩa lâu dài, là công tác dân tộc đã góp phần củng cố niềm tin của đồng bào đối với Đảng, Nhà nước và chính quyền các cấp.

Khi những chủ trương của Đảng được thể hiện bằng những con đường đến bản, những ngôi nhà được hỗ trợ, những trường học được đầu tư, những chính sách hỗ trợ sản xuất đến đúng đối tượng, những dịch vụ y tế và giáo dục ngày càng thuận lợi hơn, thì công tác dân tộc không còn là những chính sách mang tính hỗ trợ đơn thuần mà trở thành cầu nối trực tiếp giữa chủ trương của Đảng với cuộc sống của Nhân dân.

Cùng với phát triển kinh tế - xã hội, tỉnh chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ người dân tộc thiểu số, phát huy vai trò của người có uy tín, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong tuyên truyền, vận động và nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân. Toàn tỉnh đã tổ chức đào tạo, bồi dưỡng 154.944 lượt cán bộ, công chức, viên chức, trong đó có 69.553 lượt là người dân tộc thiểu số.

Đây là một nguồn lực đặc biệt quan trọng, bởi phát triển vùng dân tộc thiểu số và miền núi không thể chỉ dựa vào đầu tư từ bên ngoài mà phải đồng thời xây dựng nguồn lực con người tại chỗ. Khi người dân địa phương, cán bộ người dân tộc thiểu số, người có uy tín và các tổ chức cộng đồng cùng tham gia, các chính sách sẽ có điều kiện được thực hiện sát thực tế hơn, phù hợp hơn với phong tục, tập quán và nhu cầu của từng địa bàn.

Qua đó, công tác dân tộc góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, bảo vệ biên giới và xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc. Phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vì thế không phải là hai nhiệm vụ tách rời, mà hỗ trợ, bổ sung cho nhau trong quá trình phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Khẳng định vị thế công tác dân tộc trong giai đoạn phát triển mới

Nhìn lại chặng đường thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW và Kết luận số 65-KL/TW có thể thấy, công tác dân tộc ở Tuyên Quang đã có bước chuyển căn bản cả về nhận thức, phương thức lãnh đạo và hiệu quả thực tiễn. Từ việc tập trung giải quyết những thiếu hụt trước mắt, công tác dân tộc, chính sách dân tộc ngày càng hướng tới tạo dựng nền tảng phát triển lâu dài; từ hỗ trợ từng hộ, từng công trình, từng chính sách, chuyển mạnh sang phát triển sinh kế, nguồn nhân lực, hạ tầng đồng bộ và phát huy nội lực cộng đồng.

Những kết quả đó khẳng định một vấn đề có tính chiến lược: đầu tư cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi không chỉ là thực hiện chính sách an sinh xã hội, mà chính là đầu tư cho sự phát triển bền vững; đầu tư cho con người và cho tương lai.

Trong giai đoạn mới, yêu cầu đặt ra đối với công tác dân tộc vì thế không dừng ở việc tiếp tục giảm nghèo hay hoàn thiện hạ tầng, mà phải tạo bước chuyển mạnh hơn về chất lượng phát triển. Đó là thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng; phát triển nông, lâm nghiệp hàng hóa và sản phẩm đặc trưng; nâng cao giá trị chuỗi sản phẩm; phát triển kinh tế hợp tác; đẩy mạnh chuyển đổi số, khoa học công nghệ, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; phát triển du lịch cộng đồng; nâng cao chất lượng giáo dục, y tế, đào tạo nghề và nguồn nhân lực tại chỗ.

Tiếp tục xác định công tác dân tộc và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài của cả hệ thống chính trị; ưu tiên đầu tư cho địa bàn khó khăn, bảo đảm đồng bào được tiếp cận công bằng các dịch vụ xã hội cơ bản, phát huy nội lực, ý chí tự lực, tự cường và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.

Từ những con đường mới mở, vùng sản xuất đang chuyển đổi, các mô hình sinh kế ngày càng đa dạng, lớp học, trạm y tế, công trình nước sạch, hạ tầng số và sự trưởng thành của đội ngũ cán bộ người dân tộc thiểu số, có thể thấy rõ một diện mạo mới đang hình thành ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi Tuyên Quang. Đó cũng chính là thước đo sinh động nhất cho hiệu quả của công tác dân tộc: chính sách phải đến được với người dân, nguồn lực phải tạo ra chuyển biến trong đời sống và sự phát triển hôm nay phải mở ra cơ hội phát triển bền vững cho ngày mai.

Trong tình hình mới, tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác dân tộc chính là góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của tỉnh; củng cố niềm tin của Nhân dân; phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc; giữ vững quốc phòng, an ninh và xây dựng Tuyên Quang ngày càng giàu đẹp, văn minh.

                                    Tác giả: Nguyễn Kim Tường - Trưởng phòng Chính sách dân tộc.